Stambuł – atrakcje największego miasta Turcji są tak liczne, że nawet mieszkańcy nie znają ich wszystkich dogłębnie. To fascynująca metropolia leżąca na styku Europy i Azji, pełna kontrastów między starożytną historią a współczesnym stylem życia. Jego dziedzictwo sięga czasów Bizancjum i Imperium Osmańskiego, co widać w majestatycznych meczetach, pałacach i tętniących życiem bazarach.
Co warto zobaczyć w Stabule? Chciałoby się powiedzieć, że wszystko 🙂 Ale w tym artykule znajdziesz najciekawsze i najpiękniejsze atrakcje i zabytki.
Stambuł – atrakcje, zabytki i zwiedzanie
Ciekawostki i informacje praktyczne przed zwiedzaniem Stambułu
- Stambuł to ogromna 15 mln aglomeracja, jedyne miasto na świecie położone na dwóch kontynentach (w Europie i Azji) rozdzielonych cieśniną Bosfor.
- Stambuł to historyczna stolica imperiów, w tym bizantyjskiego i osmańskiego.
- Miasto – założone ok 660r. p.n.e. przez greckich kolonistów jako Bizancjum (od imienia założyciela Byzasa), w roku 330 n.e. zmieniło nazwę na Konstantynopol (na cześć cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego), stając się nową wschodnią stolicą Cesarstwa Rzymskiego. Konstantyn Wielki był pierwszym cesarzem który przeszedł na chrześcijaństwo, taki też charakter nadając miastu.
- Miasto podbite w 1453r. przez Turków osmańskich, wyznawców islamu, stało się stolicą sułtana, państwa tureckiego i całego ówczesnego świata. Wtedy pojawiła się turecka nazwa Istanbul, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „pełnia islamu” lub „matka świata”. Nazwa Stambuł dopiero od roku 1930, oficjalnie w kontaktach międzynarodowych, zastąpiła nazwę Konstantynopol.
- Stambuł podobnie jak Rzym leży na siedmiu wzgórzach.
- Pierwsza podziemna kolejka „Tünel” w Stambule działa od 1875r. i jest drugim najstarszym w Europie (po Londynie) i trzecim na świecie (po Nowym Jorku) systemem szybkiego transportu podziemnego. Obecnie europejska i azjatycka część metra połączona jest tunelem Marmaray pod cieśniną Bosfor, który łączy je w jeden system transportowy.
- Stambuł i cała Turcja to kraj kotów, są wszędzie, również w świątyniach. Tę miłość podzielają wszyscy muzułmanie uważając koty za zwierzęta rytualnie czyste. Wzorem dla nich jest prorok Mahomet, który kochał koty.
- Podróżując do Stambułu (i całej Turcji) możesz wjechać na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. Obywatele polscy nie potrzebują wizy na pobyt turystyczny lub biznesowy do 90 dni.
- By poruszać się komunikacją zbiorową należy nabyć Instanbulkart, plastikową, przedpłaconą kartę miejską, którą można wielokrotnie doładowywać. Karta daje dostęp do całego transportu publicznego tj. autobusów, metra, tramwajów oraz promów kursujących po Bosforze. Kartę można nabyć w automatach zlokalizowanych na lotniskach, dworcach autobusowych, przystankach tramwajowych oraz terminalach promowych. Wchodząc na przystanek, należy odbić kartę na bramce z czytnikiem. Z jednej Istanbulkart może korzystać maksymalnie 5 różnych osób. Chcąc skorzystać ze środka transportu, każda z nich odbija tę samą kartę.
Stambuł – atrakcje. Hagia Sophia
Stambuł – atrakcje i zabytki tego miasta są liczne, ale świątynia Hagia Sophia jest wyjątkowym świadkiem skomplikowanych dziejów miasta. Jest jednocześnie jednym z najwspanialszych zabytków architektury sakralnej na świecie. Jej nazwa pochodzi z greki i oznacza „Świętą Mądrość” lub „Mądrość Bożą”.
Pierwszy chrześcijański kościół na miejscu obecnej Hagia Sophia, został zbudowany na polecenie cesarza Konstantyna I w latach 325 – 360, na fundamentach pogańskiej świątyni. Był to prosty, bazylikowy budynek, znany jako „Wielki Kościół”. Po dwukrotnym zniszczeniu, na rozkaz cesarza Justyniana I w latach 532 -538, wybudowano wspaniałą, monumentalną świątynię, z innowacyjną kopułą, nadając jej nazwę Hagia Sophia. Do budowy użyto najlepszych materiałów, białego i żółtego marmuru, złota i srebra oraz starożytnych kolumn z czerwonego porfiru.
Konstrukcja która obecnie stoi, jest zasadniczo budowlą z VI wieku, choć po kilku częściowych zawaleniach, została odbudowana na mniejszą skalę, a cały kościół wzmocniono z zewnątrz. Hagia Sophia stała się symbolem potęgi Cesarstwa Bizantyjskiego, centralnym punktem religijnym i miejscem koronacji cesarzy. Chrześcijańskie nabożeństwa odbywały się tu do połowy XV wieku, ostatnie nabożeństwo w którym brali udział zarówno prawosławni jak i katoliccy obrońcy Konstantynopola, odbyło się w roku 1453.
Gdy w tym samym roku Turcy osmańscy zdobyli miasto, na rozkaz sułtana Mehmeda II, świątynię przekształcono w meczet. Był to symboliczny akt, podkreślający dominację Imperium Osmańskiego, nad dawnym Cesarstwem Bizantyjskim. Wnętrze dostosowano do wymogów muzułmańskiego kultu, dobudowano mihrab (niszę wskazującą Mekkę), minbar (kazalnicę) oraz 4 minarety. Część chrześcijańskich mozaik i fresków zostało pokrytych tynkiem. Na przestrzeni wieków kompleks świątynny rozbudowywano i ozdabiano, przeprowadzono też generalny remont.
Hagia Sophia służyła jako meczet do 1935r. gdy Mustafa Kemal Atatürk, pierwszy prezydent Republiki Turcji, zdecydował o przekształceniu jej w muzeum. Wówczas zdjęto dywany zasłaniające bizantyjskie posadzki oraz odsłonięto część tynków pokrywających cenne mozaiki. Status muzeum Hagia Sophia straciła w 2020r. gdy władzę nad nią przejął turecki Dyrektoriat d/s Religijnych, czyniąc z niej ponownie aktywny meczet.
Ja odwiedziłam Stambuł w roku 2022 gdy Hagia Sophia była bezpłatnie dostępna dla wszystkich, w myśl zasady nieodpłatnego zwiedzania wszystkich meczetów. W roku 2024 nastąpiły kolejne zmiany. Wprowadzono bilety wstępu i rozdzielono ruch turystyczny od religijnego. Muzułmanie wchodzą bezpłatnie do głównej nawy Hagia Sophia, turyści po zakupie biletu (w cenie ok. 25 EUR), bocznym wejściem na galerię. Z tej perspektywy podziwiasz architekturę, mozaiki w tym jedną z najcenniejszych – Matkę Boską z Dzieciątkiem w otoczeniu cesarzy Konstantyna i Justyniana, drewniane tablice z inskrypcjami, a także elementy muzułmańskiego wystroju.
Jeśli poczujesz niedosyt, możesz odwiedzić interaktywne muzeum Hagia Sophia History Museum, gdzie z audioprzewodnikiem w języku polskim poznasz kolejne elementy historii obiektu i całego miasta.
Błękitny Meczet
Dziś w Stambule stoi prawie 3 000 meczetów – starych i nowoczesnych. Część z nich rozmachem miała przyćmić Hagia Sophię, która była inspiracją, zwłaszcza jeśli chodzi o zwieńczenie świątyni kopułą. W porze muzułmańskiej modlitwy (5 razy dziennie), nawoływania muezinów dochodzą zewsząd.
W dzielnicy Sultanahmet, zaledwie kilkaset metrów od Hagia Sophia i w pobliżu hipodromu – kiedyś bizantyjskiego stadionu przeznaczonego na wyścigi rydwanów i inne wydarzenia publiczne, w XVII wieku z rozkazu sułtana Ahmeda I wybudowano Błękitny Meczet, jedną z najwspanialszych świątyń w świecie muzułmańskim. Wyposażono ją w 6 minaretów, przez co dorównała prestiżem Wielkiemu Meczetowi El-Haram otaczającemu Kaabę w Mekce. Jako iż dominacja najświętszego miejsca wyznawców islamu nie mogła być kwestionowana, świątyni w Mekce dobudowano kolejny minaret.
Błękitny Meczet swą nazwę zawdzięcza ponad 20 tys. turkusowych płytek ceramicznych, pochodzących z manufaktur z Izniku, błyszczących w świetle wpadającym przez 260 okien. Zdobiony jest licznymi dekoracjami w motywy kwiatowe i geometryczne. Gdy ja go zwiedzałam, w środku prowadzone były prace konserwacyjne, na wysokich rusztowaniach. Meczet który może pomieścić ok. 10 tys. osób jest wysoki, jednak niższy niż Hagia Sophia.
Meczet Sulejmana i inne świątynie
Kolejną imponującą świątynią jest wybudowany w XVI w. przez słynnego architekta osmańskiego Mimara Sinana, meczet Sulejmana Wspaniałego, najdłużej panującego sułtana imperium. Usytuowany na jednym z siedmiu wzgórz Stambułu, otoczony pięknymi dziedzińcami i ogrodami z mauzoleum Sulejmana oraz jego kochanki Roksolany, pozwala również na obserwowanie panoramy Złotego Rogu – zatoki Bosforu która dzieli europejską część Stambułu na dwie części – starą, historyczną na południu i nowoczesną na północy.
Wnętrze meczetu Sulejmana Wspaniałego wybudowanego pierwotnie w stylu bizantyjskim, a odbudowanego po pożarze w stylu barokowym, zdobią wspaniałe witraże, płytki ceramiczne, kaligrafie w kopułach oraz kolumny z czerwonego granitu. Jego fundamentem są cysterny wypełnione wodą, co czyni go odpornym na trzęsienia ziemi. Budowla może pomieścić 5 tys. osób.